HƯỚNG DẪN SƯU TẦM TEM

Sưu tập tem lịch sử Bưu chính


        Ở phần trên, chúng ta đã được làm quen với khái niệm sưu tập tem lịch sử Bưu chính. Có thể hiểu non na sưu tập tem lịch sử bưu chính là sưu tập, nghiên cứu các bưu phẩm, tư liệu có liên quan, về cách thức sử dụng cũng như lĩnh vực khai thác nhằm phản ánh lịch sử bưu chính của một nước (hoặc khu vực) ở một thời kỳ…

          Trong những năm gần đây việc đi sâu tìm hiểu lịch sử Bưu chính thường rơi vào 2 thái cực trái ngược:

          + Sưu tập lịch sử Bưu chính trở thành “ mốt thời thượng”, là biểu hiện về “trình độ” và “tầm cỡ” của người sưu tập. Nhiều người không tiếc tiền bạc, công sức để có được bộ sưu tập mà họ cho là lịch sử Bưu chính. Song, thật tiếc là do sự hiểu biết và quan niệm về hình thức sưu tập này còn có nhiều bất cập, nên có nhiều bộ sưu tập phong bì và dấu bưu điện được giới thiệu như là bộ sưu tập lịch sử Bưu chính nhưng trên thực tế chúng không thuộc loại này vì tác giả không nêu ra được mục đích ý nghĩa của những mẫu vật đó đối với việc vận chuyển Bưu chính.

          + Coi đây là loại hình sưu tập đẳng cấp cao và chỉ dành riêng cho các nhà sưu tập tem kỳ cựu, giàu kinh nghiệm, có nguồn tài chính dồi dào. Điều này là cho nguời muốn bắt tay vào lĩnh vực này e ngại, do đó bỏ qua nhiều cơ hội để có bộ sưu tập lịch sử Bưu chính.

          * Nghiên cứu, tìm hiểu nguồn gốc xuất xứ:

          Nếu bạn là người sưu tập trong lĩnh vực lịch sử Bưu chính, bạn phải biết dịch vụ Bưu chính được phát triển ra sao (ở nơi bạn đã chọn) khi nào các tuyến đường thư được tổ chức và các mức cước phí đã áp dụng… và bạn cần có các mẫu vật để minh họa ý tưởng đó.

          Trong lĩnh vực sưu tập lịch sử Bưu chính, khái niệm “sưu tầm” luôn đi đôi với “nghiên cứu”. Bạn phải biết tìm hiểu “vì sao” chứ không phải là thuần túy có được “cái gì”. Điều đó có nghĩa là bạn cần tìm lời giải thích cho các dấu bưu điện và phải biết bưu phẩm đó được vận chuyển như thế nào? Vì sao tuyến đường thư kia lại bị gián đoạn?

          Bạn cũng có thể quan tâm tìm hiểu ai điều hành tại bưu cục cụ thể nào đó, thời gian hoạt động, dấu hủy bưu cục đó sử dụng, các chi tiết liên quan đến việc xử lý bưu phẩm (từ khi gửi tại bưu cục nhận, quá trình vận chuyển, tới khi giao nhận đến địa chỉ cuối), đặc biệt là dấu hủy trên các bưu phẩm, bưu kiện, các loại dịch vụ bưu chính như: bảo đảm, giao nhận đặc biệt, bưu chính hành không, …

          Ngoài ra, bạn cũng cần phải nắm được ý nghĩa các chữ viết tay của nhân viên bưu tá, các ký hiệu, các nhãn … dán trên bì thư cũng như việc sử dụng đúng các cước phí (vì mục tiêu của người nghiên cứu lịch sử Bưu chính là có tư liệu, mẫu vật phản ánh chính xác các hoạt động nghiệp vụ Bưu chính, các mức cước thực tế).

          Sự hấp dẫn của lịch sử Bưu chính là mối liên hệ giữa hoạt động bưu chính với toàn xã hội nói chung, nơi mà bưu chính là bộ phận cấu thành của xã hội. Do đó, bạn nên làm quen điều kiện lịch sử, địa lý, xã hội của khu vực ở thời điểm mà bạn lựa chọn. Khi bạn áp dụng các kiến thức chung đó vào chủ đề Bưu chính mọi vấn đề phức tạp sẽ dần được sáng tỏ.

          Để làm được điều trên thì kiến thức là yếu tố quan trọng, do vậy, trước khi bắt tay lựa chọn khu vực nào và thời điểm nào để triển khai sưu tập, hãy liên hệ với thư viện, các nhà chuyên môn, học cách tiếp cận với các thông tin liên quan qua sách báo, tư liệu Bưu chính.

          Một điểm cần hết sức lưu ý trong sưu tập lịch sử Bưu chính là không được khuyếch trương quá độ (vì khó và vì đắt – lĩnh vực đề cập lại quá rộng yêu cầu sở cứ nhiều và số lượng mẫu vật phong phú và thường là rất đắt). Cho dù bạn có thể mở rộng bộ sưu tập lúc nào cũng được, song kết quả thường là thất vọng chỉ vì không lường được sức mình.

          Lựa chọn vấn đề nghiên cứu ở nơi bạn sinh sống có thể là đề tài hấp dẫn và đầy thách thức với cương vị là nhà sưu tập lịch sử Bưu chính. Bạn có thể nhờ được sự hỗ trợ, giúp đỡ từ các nguồn thông tin của địa phương và bạn sẽ biết thêm nhiều về cộng đồng của mình trong quá trình nghiên cứu tìm hiểu. Tuy nhiên bạn nên nhớ rằng các vật phẩm bưu chính ngày nay không dễ dàng tìm thấy được ở ngay nơi mình cư trú. Phần lớn các vật phẩm cần để minh họa cho quan điểm cụ thể đều đã theo các bức thư gửi đi xa. Do đó các thành phố lân cận lại có thể là địa điểm thành công trong cuộc nghiên cứu tìm kiếm của bạn.

          * Lịch sử Bưu chính là hiện tại:

          Trong lĩnh vực lịch sử Bưu chính thường có quan niệm sai lầm cho rằng cần phải đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu quá khứ với nhiều mẫu vật lạ mắt và đắt tiền.

          Thực tế thuật ngữ “Lịch sử” được định nghĩa là “tìm tòi nghiên cứu những sự kiện trong quá khứ” và các nhà sử gia là những người ghi chép thống kê hoặc chuyên gia trong các sự kiện lịch sử. Tuy nhiên trong lĩnh vực chơi tem, chúng ta ghi nhận định nghĩa trên và vận dụng một cách hợp lý. Điểm mấu chốt là phải biết đưa vào lịch sử Bưu chính những điều gì mới xảy ra trong các hoạt động Bưu chính; nghiên cứu, sưu tập về lịch sử Bưu chính ngay từ khi sự kiện đã, đang và mới được diễn ra (trong cả quá khứ lẫn hiện tại). Sở dĩ phải nêu vấn đề này là vì có xu hướng cho rằng lịch sử Bưu chính không cần quan tâm những gì trong hiện tại mà thường chỉ tập trung vào quá khứ. Có bao nhiêu người sưu tập về lịch sử Bưu chính đã tích cực nghiên cứu về phương thức trả cước thay tem, dịch vụ thư điện tử hoặc các loại dịch vụ đặc biệt của Bưu chính ngày nay? Chẳng lẽ bạn phải chờ đến thế kỷ tới mới bắt tay vào các vấn đề này chăng?

          Khi bạn đã ý thức được lịch sử Bưu chính bao gồm cả các sự kiện đang xảy ra cũng như trong quá khứ thì chủ đề sẽ hấp dẫn hơn nhiều. Không những có nhiều khả năng để bạn lựa chọn mà bạn còn có thể tự hào là người tiên phong trong lĩnh vực mới và thông thường với kinh phí ít nhất ( vì mẫu vật không quá hiếm và đắt đỏ). Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là sự đầu tư tiền bạc là không cần thiết song khó khăn về tài chính thường không lớn.

          Ngoài ra, cho dù thường có sẵn các thông tin về các sự kiện đã và đang xảy ra, song sự điều tra, nghiên cứu, dày công sưu tập mới là yếu tố quyết định thành công.

          Có nhiều bí mật trong quá khứ sẽ không bao giờ được khám phá bởi vì không pahỉ ai cũng có ý tưởng lưu truyền tất cả các mẫu vật cũng như thông tin cho thế hệ sau. Chúng ta có cơ hội (thậm chí là trách nhiệm) để sửa chữa những thiếu sót đó bằng cách sưu tập, nghiên cứu các mẫu vật và thông tin đang có hiện nay.

          Theo đà phát triển tự động trong khai thác bưu chính đã tạo ra rất nhiều lĩnh vực cần được sưu tầm và nghiên cứu. Ở đây có nhiều lĩnh vực cho bạn nghiên cứu từ phương diện mẫu vật cũng như thiết bị trong thời kỳ vừa qua cũng như hiện tại khi mà các cơ quan Bưu chính đang tiến hành thử nghiệm vận chuyển khối lượng lớn bưu phẩm trong một khoảng thời gian ngắn với tốc độ lớn, hiệu quả cao. Rất nhiều mẫu vật thậm chí của ngay cả các thử nghiệm mới thực hiện đã trở nên quý hiếm và rất đắt.

          * Một số thông tin giúp bạn xây dựng bộ sưu tập lịch sử Bưu chính:

          - Những bưu phẩm có thể sử dụng:

          + Phòng bì thực gửi, kể cả những bì thư có dấu bưu chính trước thời kỳ phát hành tem của một nước (hoặc khu vực).

          + Những vật dụng bưu chính thực gửi.

          + Tem đã đóng dấu bưu điện.

          + Những tiêu chí và dấu hiệu bưu chính, hóa đơn, chứng từ bưu chính.

          + Dấu bưu điện (kể cả dấu nghiệp vụ).

          + Bản đồ, biểu đồ, thông báo là tư liệu bưu chính.

          - Định hướng triển khai sưu tập lịch sử Bưu chính

          Để biên soạn sưu tập lịch sử Bưu chính bạn có thể căn cứ trình tự năm tháng (theo tiến trình của lịch sử), theo khu vực địa lý (mạng lưới đường thư, hệ thống bưu cục, đến một hay nhiều n ước), theo phương thức vận chuyển hoặc theo loại hình nghiệp vụ.

          Ngoài ra, bạn có thể di sâu nghiên cứu và khai thác bất kỳ phương diện nào của lĩnh vực lịch sử bưu chính như:

          + Hoạt động bưu chính của các nước (hoặc khu vực) ở thời kỳ trước khi phát hành tem.

          + Sự phát triển nghiệp vụ bưu chính quốc gia và quốc tế.

          + Giá cước.

          + Mạng đường thư.

          + Dấu bưu điện

          + Các loại bưu kiện.

          Những liệt kê nêu trên là những vấn đề chủ yếu khi nghiên cứu lịch sử Bưu chính. Nhưng cùng với sự phát triển của sự nghiệp bưu chính, lĩnh vực của loại sưu tập lịch sử bưu chính còn có thể mở rộng thêm nữa.

          * Cơ cấu chấm điểm bộ sưu tập dự thi tại các triển lãm do FIP quy định:

          - Xử lý và tầm quan trọng chơi tem:              30 (10+20)

          - Kiến thức chơi tem + Học tập nghiên cứu:   35

          - Trạng thái bưu phẩm + Độ quý hiếm:          30 (10+20)

          - Trình bày:                                        5

          Tổng cộng:                                        100

CÁC BÀI HƯỚNG DẪN KHÁC

V. Một số thuật ngữ liên quan
Sưu tập bưu thiếp cực đại
Sưu tập tem một khung
Sưu tập mở
Sưu tập tem hiện đại
Sưu tập truyền thống
Hướng dẫn sưu tập tem chuyên đề
Phân loại sưu tập tem
IV. Hướng dẫn cách thức sưu tập tem - Những điều cần thiết trong sưu tập tem
Tem quý và hiếm
Tem giả - Tem ngụy tạo
Chất lượng của tem chơi
Phân loại tem Bưu chính
III. Sự hình thành sưu tập tem và tem Bưu chính trở thành tem chơi
II. Sự ra đời của tem Bưu chính Việt Nam
I. Lịch sử tem Bưu chính