HƯỚNG DẪN SƯU TẦM TEM

III. Sự hình thành sưu tập tem và tem Bưu chính trở thành tem chơi


            Ngày nay, không chỉ trên thế giới mà cả Việt Nam, nhiều người đã biết đến thú sưu tập tem. Chơi tem đã thu hút hàng trăm triệu người trên hành tinh (loại hình sưu tập có số lượng người đông nhất trong tất cả các loại: sưu tập đồng hồ, tranh, …) nhưng số người hiểu về tem Bưu chính nói chung và tem chơi không nhiều.

            Thoạt đầu, khi mới ra đời, theo sáng kiến của ông Rowland Hill, tem chỉ làm nhiệm vụ thanh toán cước phí Bưu chính, làm tăng doanh thu Bưu chính. Thời ấy, giao thông và thông tin còn khó khăn nên khi nhận được một lá thư là một niềm vui lớn, nhất là từ nước ngoài gửi tới. Phong bì có một con tem là một kỷ vật được lưu giữ như bấu vật. tem. Tem được phát hành chủ yếu là tem phổ thông, số lượng in lớn, màu sắc không đẹp. Sau đó, để đáp ứng nhu cầu phát triển của Bưu chính cần thiết phải có nhiều loại tem khác nhau để phù hợp với giá cước các phương tiện vận tải khác nhau, vì vậy đã xuất hiện nhiều loại tem: Tem sự vụ, tem thiếu cước, tem phụ thu …

            Một số người trong quá trình sử dụng nhận thấy hình ảnh trên con tem rất đẹp (mỗi con tem là một tác phẩm nghệ thuật thu nhỏ, có tính chất đồ họa đặc biệt), và sau một thời gian gửi thư những con tem dần dần ít đi, trở thành của quý (nguyên tắc của tem khi đã in vè phát hành không được tái bản loại trừ tem phổ thông). Vì vậy, họ đi tìm kiếm để có những con tem đã gắn bó với những kỹ niệm và thời trai trẻ của mình. Chính điều đó đã hình thành ý thức sưu tầm để có được phong trào chơi tem rộng khắp như hiện nay.

            Bên cạnh đó là những nguyên nhân khác như: ý nghĩa về giáo dục, tính tư tưởng, tính chính trị và văn hóa, về kinh doanh và để có được một bộ bách khoa toàn thư về mọi mặt: Kinh tế, chính trị, xã hội, đất nước, con người, phong tục tập quán, thiên nhiên, lịch sử, văn hóa, truyền thống, khoa học kỹ thuật, thể thao …

            Năm 1841, phong trào chơi tem xuất hiện tại Anh và nhanh chóng lan rộng ra các nước. Liên minh Bưu chính Thế giới (UPU) thành lập ngày 9/10/1874 tại Thụy Sỹ: Liên đoàn tem chơi Quốc tế (FIP) thành lập ngày 26/06/1926 tại Pải (Pháp); Liên đoàn tem chơi Châu Á – Thái Bình Dương (FIAP) có 24 thành viên, được thành lập từ ngày 14/9/1974 tại Xingapo. Hiện nay, Việt Nam là thành viên của cả ba tổ chức trên.

            Sưu tập tem đòi hỏi tính kiên trì tìm kiếm, tập hợp từng con tem, bộ tem và những vật phẩm Bưu chính có liên quan theo chủ định và sở thích của mỗi người, tìm hiểu nghiên cứu từ những chi tiết liên quan nhỏ nhất. Khi có trong tay một chiếc phong bì nhận được của bạn bè gửi cho, xin bạn đừng vội vàng ngâm nước để bóc con tem rồi vứt phong bì đi, nhiều khi chính chiếc phong bì cod tem và đóng dấu đó, trong tương lai sẽ thành một sản phẩm tem chơi vô giá. Năm 1865, Bưu điện của xứ Guyana (thuộc Anh), vì có một sự cố về hợp đồng, phải in lại một số tem bổ sung. Con tem một xu đó nhanh chóng được phát hành và cũng nhanh chóng bị lãng quên. 17 năm sau, một em 12 tuổi lục lọi những thư từ trao đổi của gia đình và tìm thấy phong bì có con tem 1 xu đó, em không thích nên bán đi với giá 8 Franc. 10 năm sau, một nhà sưu tập tem nổi tiếng đã mua lại chiếc phong bì đó với giá 1,5 triệu Franc. Đó là một trong rất nhiều câu chuyện vô tình, nhưng đã trở thành bài học cho tất cả những ai đang và sẽ là người sưu tập tem.

            Khi đã sưu tập tem và khi mở quyển sưu tập của mình – dù đã hoàn chỉnh hay còn dở dang – người sưu tập luôn cảm thấy thú vị. Đó là những giây phút thư giản sau những giờ làm việc mệt nhọc, trăn trở và tìm tòi những cái hay cái đẹp của tem thư, và còn một điều rất đáng kể, đó là: chơi tem giống như tiết kiệm để dành, tích lũy dần thành món tiền đáng kể.

            Sưu tập tem đang dần dần trở thành một đề tài khoa học mà nhiều người nghiên cứu. Chơi tem là bước vào một thế giới vô cùng rộng lớn, mỗi người đều có quan điểm và sở thích khác nhau. Vì vậy, cách thức sưu tập, hình thức sưu tập, thể hiện loại sưu tập cũng khác nhau. Điều này có thể có người cho rằng là đúng, nhưng cũng có người khác cho là không hoặc chưa đúng, tất nhiên xét về khía cạnh nào đó thì đều vô lý. Chính vì vậy, không ai phủ nhận được rằng: Tem chơi là rất đa dạng, phong phú và logic.

            Vậy tem Bưu chính và tem chơi giống nhau và khác nhau như thế nào?

            Có thể quan niệm: tất cả  các loại tem Bưu chính đều là tem chơi, nhưng cũng có thể tem chơi chưa chắc đã là tem Bưu chính, hoặc tem Bưu chính dùng để thanh toán cước phí Bưu chính, nhưng tem chơi thì có thể có hoặc có thể không. Nhiều khi, những khái niệm có thể giống nhau hoặc khác nhau và có tính tương đối.

CÁC BÀI HƯỚNG DẪN KHÁC

V. Một số thuật ngữ liên quan
Sưu tập bưu thiếp cực đại
Sưu tập tem một khung
Sưu tập mở
Sưu tập tem hiện đại
Sưu tập tem lịch sử Bưu chính
Sưu tập truyền thống
Hướng dẫn sưu tập tem chuyên đề
Phân loại sưu tập tem
IV. Hướng dẫn cách thức sưu tập tem - Những điều cần thiết trong sưu tập tem
Tem quý và hiếm
Tem giả - Tem ngụy tạo
Chất lượng của tem chơi
Phân loại tem Bưu chính
II. Sự ra đời của tem Bưu chính Việt Nam
I. Lịch sử tem Bưu chính